UZMAN HEMŞİRELER DERNEĞİ UHEMDER

Sağlık Bakanlığı’nın 08.03.2023 tarihinde yayınladığı “Yataklı Sağlık Tesislerinde Rollerin Belirlenmesine Dair Kriterler” yazısında sağlık kurumları teknolojik donanımları, fiziki koşulları, bölge nüfusu, uzman doktor sayısı, hastaların niteliği gibi birçok kritere göre gruplandırılmış ve teknolojik, akademik donanımın yüksek olduğu 3. Seviye de kritik ve nitelikli bakım hizmetin sunulduğu kurumlar A-1 ve A-2 grubu hastaneler olarak belirlenmiştir. Uzman hemşirelerin almış oldukları eğitimin niteliği ile uyumlu olarak; nitelikli sağlık bakım ve hizmetin sunulduğu sağlık kurumları olarak belirlenen A-1 ve A-2 grubu hastanelerde sunulan hizmet uzman hemşireler ile verilmelidir.

Dünyada, farklı niteliklere ve yetkinliklere sahip hemşirelik mesleği sınıflandırma koşullarını (ISCO08) sağlayan farklı eğitim programları bulunmaktadır. Sağlık hizmetlerinde daha az maliyetle daha iyi hasta sonuçlarının elde edilmesi politikasına uygun hemşire istihdam edilmeye başlanmıştır (ANA, 2019). İzlenen maliyet etkin politikalar sonucunda, giderek sağlık kuruluşlarının profesyonel nitelikteki hemşireler yerine daha düşük nitelikli sağlık çalışanını istihdam ederek, farklı niteliklere, eğitimlere, deneyim sürelerine sahip karma yapıdaki bir takım (nursing skill mix) tarafından hemşirelik bakımını sunmaya odaklı sistemlere yöneldikleri görülmektedir (Buchan ve ark., 2015; Aiken ve ark., 2017). Hemşirelik eğitim programlarındaki çeşitlilik, daha büyük bir insan yelpazesinin hemşirelik mesleğini seçmeye neden olurken, yöneticiler eğitim düzeylerine göre görev ayrımı yapmakta başarılı olmamakta dolayısıyla işveren ve nitelikli hemşire arasında çatışmalar yaşanmaktadır (WHO, 2020). Ülkemizde de eğitim programlarının farklılığı benzerlik göstermektedir. Bu farklılık; zaman zaman ekip içerisinde çatışmalara neden olmakta, sunulan bakım hizmetin kalitesini olumsuz etkilemekte ve uzman hemşirelerin yetkinliklerini kullanamamasına neden olmaktadır.

Alanında uzman hemşirelerin sağlık sistemi içerisinde aktif görev almasıyla; sağlık bakım kalitesi artmakta, bakım maliyetleri düşmekte ve hastaların hastalıkları ile ilgili değişiklikler erkenden fark edilebilmektedir. Yapılan çalışmalar, doğrudan hasta bakımında görev alan hemşirelerin niceliği ve niteliği arttığında hasta bakım sonuçlarında da iyileşme olduğunu göstermektedir (Türkmen, 2015).

Avustralya’da yürütülen bir doktora tez çalışmasında; uzman hemşirelerin hastayla ilgili çok daha fazla ipucu toplayabildiği, hastadan elde ettikleri bilgileri bütünleştirebildiği, ileri muhakeme yeteneğini daha iyi kullanabildiği ve karar verme süresinin daha hızlı olduğu belirlenmiştir (Hoffman, 2007).

Başlı ve arkadaşlarının derlemesinde Amerika Birleşik Devletlerinde 8611 hemşire ile yürütülen çalışmada uzmanlığın hasta bakım kalitesinin merkezinde olduğu belirtilmiş, hemşirelerin eğitim seviyesinin ve çalışılan kurumun uzmanlığa ulaşmasında etkili olduğu bildirilmiştir (Başli, 2022).

Vollman ve arkadaşlarının yapmış olduğu araştırmada uzman hemşireler gelişen sağlık hizmetleri ve artan maliyetler göz önüne alındığında; sonuçların değerlendirilmesi, komplikasyonların önlenmesi ve kurumların sürdürülebilir kalite hedeflerine ulaşmasında büyük önem arz etmektedir (Vollman ve ark., 2021).

Uzmanlık eğitimi alan hemşirelerle yapılmış çalışmaları değerlendirmek amacıyla yapılan sistematik bir derlemede, uzmanlık eğitimi almış hemşirelerle verilen bakımın, hastanede kalış süresini azaltarak, hastaların genel sağ kalım oranlarını yükselttiği ve bakım sonuçlarının sürekliliğini etkilediği kanısına varılmıştır (Ge, 2015).

Uzman hemşirelerin hasta bakım kalitesine, sağlık sistemine ve sağlık ekonomisine katkıları birçok çalışmayla desteklenmiştir. Uzman hemşirelerin hak ettikleri özlük hakları verilerek uzman hemşirelerin nitelikli bakım hizmet sunmalarının önü açılmalıdır.

Ülkemizdeki uzman hemşire sayısı ve sağlık kurumlarının nitelikleri de göz önüne alındığında; uzman hemşirelerin niteliklerini etkin kullanabilmeleri ve kamu kaynaklarının da etkin kullanılabilmesi için en etkin model derneğimiz tarafından geliştirilen “Uzman Hemşire İstihdam Modeli” dir.

Bu istihdam modeli sayesinde;

1. Sağlık sistemimizdeki insan gücü etkin kullanılır ve kaynakların gereksiz kullanımının önüne geçilir,
2. Hemşire istihdamında; hemşirelerin eğitim durumunun sağlık kurumlarının rollerine göre belirlenmesi sayesinde karma ekiplerin oluşturduğu rol belirsizlikleri ve çatışmalar ortadan kalkar,
3. Kritik ve nitelikli hastaların olduğu sağlık kurumlarında verilen hemşirelik bakımının niteliği ve etkinliği artar,
4. Hemşirelik bakımın niteliğinin artması ile hastaların hastane kalış süreleri kısalır ve bakım maliyetleri düşürülür,
5. Uzman hemşirelerin bulunduğu A-1 ve A-2 grubu hastaneler güncel kanıta dayalı bakım merkezlerine dönüşür ve bu merkezlerde bilimsel yayınlar arttırılarak hemşirelik biliminin gelişimi sağlanır,
6. Uzmanlık alanlarına yönelik kadroları verilen ve özlük hakları tanımlanan uzman hemşireler aldıkları eğitime yönelik bakım uygulamaları yapacak olmaları sayesinde çalışma motivasyonları artar,
7. Özlük hakları ve çalışma alanındaki belirsizliklerin ortadan kalkması ile lisans mezunu hemşirelerin yükseklisans programlarına katılma motivasyonu artar.